درمان ارتروز و ساییدگی مفصل زانو با طب فیزیکی و حرکات اصلاحی

زانو یک مفصل انعطاف‌پذیر و تحمل‌کننده‌ی وزن است که مستعد فرسایش بوده و بنابراین احتمال مبتلا شدن به آرتروز زیاد می‌باشد. غضروف موجود در مفصل زانوی دارای آرتروز، ضخیم، آسیب‌دیده و یا از بین رفته است. غضروف آسیب‌دیده خود منبع درد یا سایر علائم نمی‌باشد. به جای آن، غضروف آسیب‌دیده یا از بین رفته موجب اصطکاک بین استخوان‌ها و دیگر مشکلات زانو می‌شود، که به نوبه‌ی خود سبب درد زانو و علائم مربوطه می‌شود.

 آرتروز زانو چیست؟


آرتروز نشان دهنده التهاب در یک یا چند مفصل بدن است. درد، ورم، و سفتی از علائم اولیه ابتلا به آرتروز هستند. تمام مفاصل بدن ممکن است تحت تاثیر این بیماری قرار گیرند، اما این مشکل معمولاً در مفصل زانو مشاهده می‌شود. ابتلا به آرتروز پا و زانو می‌تواند باعث شود انجام بسیاری از فعالیت‌های روزمره همچون راه رفتن یا بالا رفتن از پله برای فرد دشوار شود. در حقیقت این شرایط می‌تواند ناتوانی شدید را برای بسیاری از افراد به همراه داشته باشد. با وجودی که تا کنون هیچ درمان مشخصی برای بیماری آرتروز وجود ندارد، امروزه می‌توان از روش‌های مختلف برای کمک به کنترل درد و درمان آرتروز زانو استفاده کرد.

 

علت‌ها و دلایل


هیچکس علت دقیق التهاب مفصل زانو را نمی‌داند، اما اکثر افرادی که دچار این بیماری هستند حداقل یکی از خصوصیات زیر را دارند:

  • سن بالا
  • اضافه وزن زیاد
  • ترومای مفصل
  • سابقه‌ی خانوادگی
  • فشار بر مفصل و مصدومیت مزمن
  • جنسیت- زنان بیشتر از مردان احتمال ابتلا به آرتروز زانو را دارند.

نشانه‌ها و علائم آرتروز زانو


درد زانو

درد، شایع‌ترین علامت آرتروز زانو است. کیفیت درد به شرایط و وضعیت بیمار بستگی دارد. به‌عنوان‌مثال، ممکن است درد بیاید و برود و یا ممکن است درد خفیفی به‌صورت مزمن وجود داشته باشد و به‌صورت متناوب شدت ان افزایش‌یافته و یا کم شود. ممکن است درد مبهم باشد و یا تیز و تهاجمی. به دلیل ایجاد بار اضافی در مفصل، معمولاً با انجام فعالیت خاص (مانند خم کردن زانو و یا بالا رفتن از پله‌ها) شدت درد افزایش می‌یابد.  به‌طورمعمول، درد زانو را می‌توان با استراحت و کمپرس سرد کاهش داد.

سفت شدن و خشکی زانو

اصطکاک استخوان‌ها و تورم در مفصل زانو باعث می‌شود، زانو سفت شده و انعطاف‌پذیری آن کاهش یابد. درنتیجه دامنه حرکتی زانو محدود می‌شود. ممکن است فرد مبتلابه آرتروز زانو (متوسط ​​تا پیشرفته) نتواند به‌راحتی زانو خود را صاف کند.  برخی از افراد ممکن است تنها هنگام صبح و یا بعد از نشستن طولانی‌مدت، خشکی زانو را تجربه کنند. این سختی زانو ممکن است با تورم همراه باشد یا نباشد. عدم فعالیت شرایط خشکی زانو را بدتر می‌کند. زانو می‌تواند پس از خواب و یا نشستن برای یک دوره طولانی، دچار خشکی شود. افراد مبتلابه آرتروز زانو اغلب دچار سفت شدن زانو و درد می‌شوند، این علائم زمانی که آن‌ها سعی می‌کنند از رختخواب بلند شوند و یا زمانی که پس از مدتی نشستن می‌خواهند از صندلی بلند شوند، به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد.

تورم زانو

هنگامی‌که غضروف زانو تحلیل می‌رود، استخوان ساق و ران (و گاهی اوقات استخوان کشکک) ممکن است روی‌ هم ساییده شوند. در نتیجه زانو دچار التهاب و تورم می‌شود (به‌عنوان‌مثال ممکن است در زانو مایعات تجمع کنند).

همگام به متورم شدن زانو، ممکن است دمای زانو نیز افزایش یابد. شدتان از گرمای خفیف تا احساس سوزش متغیر است. حتی ممکن است زانو قرمز شده و هنگام لمس حرارت ان حس شود.

ایجاد سر و صدا در زانو

احساس خرد شدن شیء در زانو و یا شنیدن صدا هنگام خم کردن زانو می‌تواند نشانه‌ای از پارگی غضروف باشد. این بدان معنی است که غضروف‌ها دیگر از استخوان‌ها در مقابل اصطکاک محافظت نمی‌کنند. اصطلاح پزشکی این حالت " کریپتوس" نام دارد.

پیچش و یا قفل‌کردن زانو

برخی از بیماران مبتلابه آرتروز زانو (متوسط ​​تا پیشرفته) گاهی حس می‌کنند زانوی آن‌ها دچار پیچش یا قفل شدن می‌شود، به‌ویژه هنگامی‌که از پله‌ها پایین می‌آیند. اگر شیارهای ناهموار مفصل زانو و یا قطعات پاره شده‌ی غضروف داخل مفصل گیر کنند ممکن است بیمار دچار پیچش یا قفل شدن زانو شود. این عارضه غیرقابل‌پیش‌بینی است، اما زمانی که فشاری بر زانو وارد می‌شود (مانند پایین آمدن از پله‌ها و یا بلند شدن از حالت نشسته) احتمال بروز ان افزایش می‌یابد.

 

آرتروز زانو چگونه تشخیص داده می شود؟


پزشک شما برای آن که بتواند ابتلا به آرتروز زانو را به طور قطعی تشخیص دهد و همچنین احتمال ابتلا به سایر بیماری‌ها یا اختلالات مرتبط را بررسی کند، ابتدا به شرح حال شما گوش می‌دهد و سپس سوابق پزشکی شما را بررسی و شما را معاینه می‌کند و در نهایت انجام رادیوگرافی زانو را تجویز می‌کند. رادیوگرافی زانو بخش مهمی از پروسه‌ی تشخیص آرتروز زانو است و به پزشک کمک می‌کند که کوچک شدن فضای بین مفصلی را ببیند و به سایر علل احتمالی درد زانو پی ببرد.

 

در صورتی که نیاز به تصویر برداری‌های دقیق‌تر باشد، انجام عکسبرداری MRI تجویز می‌شود. جراحی آرتروسکوپی زانو نیز راه دیگری برای دیدن وضعیت داخلی مفصل زانو است.

روش‌های درمان آرتروز زانو چیست؟


همانطور که گفته شد، آرتروز زانو به طور کامل و قطعی درمان نمی‌شود، اما راه‌های مختلفی برای کنترل آن و درمان علائم ناشی از آن وجود دارد:

دارو درمانی: در مراحل اولیه داروهای تجویزی شامل مواردی مانند استامینوفن می‌شود که به کنترل درد بسیار کمک می‌کند. البته در برخی افراد، داروهای NSAID (داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی) یا Celebrex (مهارکننده‌های انتخابی COX2) در تسکین درد موثرتر هستند. برای بیمارانی که درد شدیدتری دارند، داروهای مسکن قوی‌تری تجویز می‌شوند داروهای مسکن موضعی (پمادها) هم در تسکین درد موثرند.

 

ورزش و فیزیوتراپی: در صورتی که از آرتروز زانو رنج می‌برید، انجام برخی تمرینات ساده در خانه به تسکین درد ناشی از آرتروز کمک می‌کند:

  • تقویت زانو: صاف کردن مفصل زانو: بر روی  یک تخت با سطح سفت، بر روی شکم بخوابید به طوری که زانو‌های شما بیرون از تخت باشد. این حرکت به طور طبیعی زانو‌های شما را صاف می‌کند. این حالت را برای یک دقیقه نگه دارید.
  • تقویت زانو: خم کردن مفصل زانو: به پشت بخوالید و یک پشتی کوچک زیر زانوی خود قرار دهید. عضلات خود را منقبض کنید و سعی کنید با پشت زانوی خود، پشتی را فشار دهید. در این حین باید پاشنه‌ی پای خود را به زمین فشار دهید. مچ پای خود را به سمت بالا جمع کنید به طور که پاها به سمت شما بالا بیاید. این حالت را برای 10 ثانیه نگه دارید و سپس عضلات خود را شل کنید. این حرکت را 10 بار تکرار کنید.
  • تقویت عضلات جلوی ران: روی یک صندلی بنشینید و کمر خود را صاف کنید. یک زیرپایی یا چار پایه زیر پای خود قرار دهید. یکی از زانوهای خود را صاف کنید و انگشتان پای خود را به سمت خودتان بگیرید. این حالت را برای 10 ثانیه نگه دارید و سپس عضلات خود را شل کنید.

  • تقویت عضلات پشت ران: در وضعیت مشابه تمرین سوم قرار بگیرید: روی یک صندلی بنشینید و کمر خود را صاف کنید و یک زیرپایی یا چهارپایه زیر پای خود قرار دهید. حالا با پاشنه‌ی پای خود به زیر پایی فشار بیاورید. این حالت را برای 10 ثانیه نگه دارید و سپس عضلات خود را شل کنید. این حرکت را برای هر زانو ده بار تکرار کنید.

  • کشش عضلات جلوی ران: بر روی شکم دراز بکشید و زانوهای خود را خم کرده و پاهای خود را روی هم بگذارید. زانوهای خود را خم کنید تا جایی که پاشنه‌ی پای شما با باسن شما نزدیک شود. با پایی که در پشت پای جلویی قرار دارد، پای جلویی را خم کنید تا بیشتر به سمت باسن نزدیک شود. این حالت را برای 10 ثانیه نگه دارید و سپس عضلات خود را شل کنید. این حرکت را برای هر زانو ده بار تکرار کنید.

انجام این تمرینات ساده به صورت منظم و روزانه، موجب کاهش خشکی و بی حرکتی زانو و افزایش دامنه‌ی حرکتی آن و همچنین تقویت عضلات چهار سر ران می‌شود و بدین ترتیب درد و ناراحتی ناشی از آرتروز را کاهش می‌دهد.

منابع:

دکتر پورقاسمیان، دکتر علی فرخانی، آرتروز زانو، دکتر سپهریان، دکتر سعادتی، کلینیک آرمانی