درمان زانو و پای پرانتزی بدون جراحی با حرکات اصلاحی

خمیدگی، پرانتزی بودن پاها و زانوی ضربدری درکودکان رایج است، کودکانی بزرگسالانی که دچار زانو پرانتزی هستند، زمان ایستادن اگر پاهای خود را جفت کنند، فاصله زیادی بین زانوها و ساق پاها ایجاد می شود. مشکل پای پرانتزی می تواند در هر دو زانو رخ دهد. اکثر کودکان در چند سال اول زندگی خود مشکل پای پرانتزی را دارند. که با بزرگ شدن برطرف شده و نیاز به درمان پای پرانتزی نیست. عارضه پای پرانتزی در کودکان که اضافه وزن دارند شایعتر می باشد. نوجوانان هم در بعضی موارد دارای ساق پای خمیده یا پرانتزی هستند، اما پای پرانتزی در کودکان شایعتر می باشد, در صورت بروز علائم باید برای درمان زانوی ضربدری و پرانتزی اقدام نمود.

چه کسانی به پای پرانتزی مبتلا می‌شوند


پا و زانوی پرانتزی در برهه‌ای از زندگی هر کودک وجود دارد، به‌خصوص در سنین قبل از 2 سالگی. بیماری بلانت ممکن است در نوزادان، کودکان در سن مدرسه و نوجوانان دیده شود. این عارضه بیشترین شیوع را در بین کودکان بسیار چاق دارد.

علت


از علت زانوی پرانتزی میتوان گفت نوزادن هنگام به دنیا آمدن پاهایی با حالت پرانتزی دارند. برای بیشتر نوزادانی که با حالت پای پرانتزی به دنیا می آیند، نگرانی وجود ندارد، زیرا این عارضه فیزیولوژیکی در اکثر موارد خود به خود بهبود یافته و باعث ایجاد مشکلات در دراز مدت نمی‌شود. کودکانی که هر دو زانویشان یا تنها یک زانویشان پرانتزی است، احتمال ابتلا به بیماری بلانت Blount را دارند، این بیماری باعث بدشکلی ناحیه صفحه رشد کودک در بالای قلم پا می‌شود، در سنین پایین تر از 2 سال تشخیص و درمان زانو پرانتزی کودکان توسط پزشک کمی مشکل است اما زمانیکه کودک به 3 سالگی رسید و پرانتزی بودن پای او برطرف نشده بود. پزشک تصویر برداری با اشعه ایکس را برای تشخیص بیماری بلانت تجویز می کند.

یکی دیگر از علل زانوی پرانتزی، نرمی استخوان می باشد، بیماری نرمی استخوان باعث بدشکلی‌های استخوانی در مفصل می‌شود. شیوع پا پرانتزی در کشورهای پیشرفته نادر است، زیرا کودکان در این کشورها زیرا کودکان دراین کشورها از ویتامین دی، کلسیم و فسفر کافی برخوردار هستند.

علائم زانوی ضربدری


علائم زانو ضربدری می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • هنگامی ‌که زانوها با یکدیگر تماس داشته باشند و مچ پا و پاها بسیار از هم دور باشند.
  • اختلال در راه رفتن
  • طریقه راه رفتن (طرز راه رفتن) به حالتی غیرطبیعی و نادرست

 علت بروز پای پرانتزی در بزرگسالان چیست


برخی از شایع‌ترین علل بروز پای پرانتزی در بزرگسالان عبارتند از:

اختلالات استخوانی

 برخی اختلالات استخوانی در بزرگسالان یا افراد بالای 3 سال می‌تواند موجب پرانتزی شدن پاها شود. یکی از این اختلالات، کیست جداره‌ی استخوان است که در نزدیکی صفحات رشد استخوانی در بازوها و ران پاها ایجاد می‌شود. این بیماری موجب کاهش ضخامت استخوان و حتی شکستگی استخوان‌ها می‌شود. پزشکان معمولا این کیست‌ها را با تزریق کورتیکاستروئید درمان می‌کنند. یکی دیگر از اختلالات استخوانی دیسپالازی فیبروزی است که ممکن است یکی یا تعداد بیشتری از استخوان‌های بدن را درگیر کند. پزشکان برای کاهش درد ناشی از این بیماری ممکن است داروی کلسیتونین را تزریق کنند. برای بهبود بیماری گاهی لازم است عمل جراحی انجام شود.

شکستگی استخوان پا

شکستگی‌های استخوان پا که جوش نمی خورند یا بسیار دیر جوش می‌خورند، می‌توانند منجر به بدشکلی‌های پا مانند پرانتزی شدن پاها به طور دائمی شوند. استخوان‌ها ممکن است بر اثر وارد شدن ضربه‌ی شدید و فشار بسیار زیاد به پاها، شکسته شوند.

بیماری ریکت

در برخی از افراد، به علت ابتلا به بیماری ریکت، پرانتزی بودن پاها در کودکی برطرف نمی شود و با بالا رفتن سن و ورود به دوران نوجوانی و بزرگسالی، حالت پرانتزی پاها همچنان  حفظ می‌شود. بیماری ریکت، یک بیماری ناشی از کمبود ویتامین D است که در کشور‌های توسعه یافته زیاد دیده نمی شود.

تومور استخوانی

تومورهای استخوانی نیز یکی دیگر از دلایل بروز پای پرانتزی هستند. تومور استخوانی در واقع توده‌ای از سلول‌های اضافه درون بافت استخوانی هستند که به صورت غیرعادی  تکثیر پیدا کرده‌اند. این توده‌ها در برخی موارد ممکن است سرطانی (بدخیم) باشند.

اختلال در استخوان‌سازی

اختلال در استخوان‌سازی یا بیماری استخوان‌های شکننده، می‌تواند موجب پرانتزی شدن پاها شود. این بیماری موجب ضعیف و شکننده شدن استخوان‌ها می‌شود و استخوان‌ها به راحتی دچار شکستگی می‌شوند. معمولا کودکانی دچار این بیماری می‌شوند که دارای سابقه‌ی خانوادگی در ابتلا به این بیماری هستند.

راه ها و روش های درمان


از آنجایی که زانو ضربدری به طور طبیعی در کودکان در حال رشد نیز بروز می‌یابد، بهتر است وضعیت پاهای کودک از ابتدا تحت نظر باشد. اگر درمان زانوی ضربدری خود به خود انجام نشد و استمرار داشت، مدالیته‌های درمانی خاص و اقدام‌های اصلاحی باید انجام شود.

زانوی ضربدری گاهی با درمان عارضه اصلی به وجود آورنده این بدشکلی از بین می‌رود. اختلال‌های تغذیه‌ای، بیماری‌های مفصلی یا دیگر عارضه‌ها، را البته در صورت وجود، باید به نحو مناسب درمان نمود. مصرف مکمل ویتامین D و ویتامین ث و دیگر ویتامین‌ها و مواد معدنی در کنار ورزش پای ضربدری می‌تواند مفید باشد.

بریس‌ یا زانوبند

کفش مخصوص، بریس یا ارتوز شبانه زانوها و مچ‌ها را در زاویه درست نگه می‌دارد. بریس یا زانوبند زاویه صحیح زانو را حفظ می‌کند و با جلوگیری از حالت ضربدری، رشد و حالت اندامی مناسب را هنگام راه رفتن یا دویدن بهبود می‌بخشد و در درمان زانوی پرانتزی موثر است.

زانوی ضربدری با شدت ملایم را می‌توان با نرمش‌ها و تمرین‌های تقویتی‌ای اصلاح نمود که با هدف پایدارسازی و تنظیم مجدد و هم‌محور کردن زانوها انجام می‌شوند. این تمرین‌ها را باید ۱۰ بار برای هر پا تکرار کرد و به تدریج از وزنه نیز استفاده کرد.

ورزش و حرکات اصلاحی

در ادامه چند حرکات اصلاحی پای ضربدری متداول برای درمان زانوی ضربدری توضیح داده می‌شود:

لانز پهلو

بایستید و پاها را به عرض لگن باز کنید و دمبل‌ها را در کنار بدن نگه دارید.

ضمن پایین نگه داشتن باسن، گام بلندی به سمت راست بردارید. مانع کشیده شدن زانو بالای پنجه شوید و در حالتی قرار بگیرید که گویی می‌خواهید وزنه‌ها را کنار پاها بگذارید.

به حالت اول برگردید. سپس به سرعت حرکت را به سمت چپ تکرار کنید. این حرکت را ۱۰ تا ۱۲ بار برای هر سمت انجام دهید.

پلانک از پهلو

حرکت پلانک بیشتر برای تقویت عضله‌های شکم مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما برای اصلاح زانو ضربدری نیز مفید است، چون بخش خارجی پا، مفصل‌های ران و عضله‌های شکم هنگام قرار گرفتن در این ورزش زانو ضربدری تقویت می‌شود.

  •  در ابتدا روی پهلوی راست (و بعد روی پهلوی چپ) دراز بکشید و پاها را دراز کنید. دست چپ را روی مفصل ران یا لگن قرار دهید.
  •  عضله‌های شکم را به داخل بکشید و ۶۰ ثانیه در این حالت بمانید. حتماً مفصل‌های ران و زانوها را از روی زمین بلند کنید.
  • این حرکت را ۲ یا ۳ بار برای هر سمت تکرار کنید.

راه رفتن با استفاده از کش مخصوص

این تمرین برای عضله‌های دور کننده ران (ابداکتور)، سرینی (باسن) و مفصل‌های ران بسیار مفید است.

جا پای جا گذاشتن:

این تمرین را می‌توان با استفاده از نوار مقاومتی دارای دسته یا نوار لوله‌ای/ مدور به شیوه‌ای یکسان انجام داد.

۱- پاها را داخل نوار لوله‌ای بگذارید و نوار را دقیقاً زیر عضله ساق پا قرار دهید یا هر سر آن را با یک دست بگیرید و با هر دو پا روی بخش میانی نوار بروید. سپس نوار را با جابه‌جا کردن دو سر آن در دست‌ها به حالت ضربدری دربیاورید.

۲- در ابتدا هر دو پا را کنار یکدیگر قرار دهید.

۳- با یک پا، یک گام آهسته مستقیم به چپ یا راست بردارید.

۴- پای دیگر را نیز در همان جهت حرکت دهید.

۵- این شیوه راه رفتن را به همین شکل به آهستگی ادامه دهید، یعنی اول یک پا و بعد پای دیگر را حرکت دهید.