دررفتگی کشکک زانو علت و درمان با روش های بدون جراحی

کشکک زانو یک استخوان مثلثی شکل است که توسط تاندون‌ها در سر جای خود قرارگرفته و توسط رباطی در شیار انتهایی استخوان‌های ران و ساق پا ثابت‌شده است و درون این شیار حرکت می‌کند. شیاری که استخوان کشکک درون آن قرارگرفته و در آن حرکت می‌کند، شیار پتلافمورال نام دارد. زمانی که استخوان کشکک زانو از درون این شیار بیرون بیاید، اصطلاحاً دررفتگی کشکک زانو رخ‌داده است.

دررفتگی کشکک یا کاسه زانو


هر گاه کاسه زانو از محل اصلی خود، یعنی شیار کشککی ـ رانی (پاتلوفمورال) خارج شود، دررفتگی کشکک یا کاسه زانو رخ می‌دهد که  تجمع مایع (افیوژن) و درد بسیار شدید را به دنبال دارد. کشکک یا کاسه زانو معمولاً از محل اصلی خود به سمت بیرون زانو می‌لغزد و درمی‌رود. چنانچه این دررفتگی کامل نباشد، در اصطلاح نیمه دررفتگی رخ می‌دهد. کشکک معمولاً به سمت بیرون می‌لغزد و فرد آسیب دیده معمولاً خود می‌تواند با دراز کردن پا و صاف کردن زانو کشکک را به جای اصلی خود برگرداند، اما اگر این روش موفقیت‌آمیز نبود، جااندازی باید توسط متخصص ارتوپدی انجام شود. از آنجایی که علائم دررفتگی کشکک زانو می تواند تورم و کاهش توانایی حرکتی بیمارباشد، انجام یک دوره ۶ تا ۱۶ هفته‌ای توانبخشی ضروری است.

علت


 دررفتگی کشکک زانو معمولاً هنگامی رخ می‌دهد که شدت نیروهایی که به کشکک فشار می‌آورد و آن را از جای اصلی خود خارج می‌کند بیش از آن باشد که عضله چهارسر و رتیناکولوم کشکک بتواند در مقابل آن مقاومت کند. علت دررفتگی کشکک زانو معمولاً وارد شدن نیروهای چرخشی یا جهشی بسیار شدید یا در نتیجه ضربه مستقیم است.

علل دررفتگی مکرر (عادتی) کشکک زانو: دررفتگی مکرر کشکک زانو دلایل متعددی دارد، اما عموماً ویژگی‌هایی که فرد را مستعد دررفتگی زانو و نیمه دررفتگی کشکک زانو می‌کند ارثی است. موقعیت بسیار بالای کشکک زانو در شیار تروکلا، عمق بسیار کم شیار تروکلا، والگوس (پای ضربدری) و یا سفت بودن رباط‌ها (لیگامان‌های) جانبی از ویژگی‌های رشدی تأثیرگذار بر در رفتگی کشکک محسوب می‌شود. بافت‌های نرم با هر دررفتگی کشکک زانو کشیده می‌شود و به این ترتیب احتمال بروز مجدد دررفتگی نیز هربار بیش از پیش می‌شود. در نیمه دررفتگی کشکک زانو انجام فیزیوتراپی و استفاده از زانوبند و کفش طبی توصیه می شود.

علائم جابه‌جایی کشکک زانو


  • شکل طبیعی زانو تغییر می‌کند.
  • زانو خم می‌شود و نمی‌توان آن را صاف کرد.
  • کشک زانو جا به جا شده و به اطراف زانو رانده می‌شود.
  • درد و ناراختی شدید زانو
  • ورم زانو
  • لقی کشکک زانو – یعنی شما می‌توانید کشکک زانو را بیش از حد طبیعی از راست به چپ حرکت دهید (تحرک غیر طبیعی کشکک).

تشخیص دررفتگی کشکک زانو


ابتدا، پزشک علائم و علت بروز دررفتگی مفصل زانو را به طور دقیق از بیمار می‌پرسد. او حتی از بیمار می‌خواهد که در مورد هرگونه آسیب‌دیدگی زانو که در گذشته به آن دچار شده است نیز کاملاً توضیح دهد. سپس، از بیمار معاینه فیزیکی به عمل می‌آید که شامل معاینه زانو در حال خم و راست کردن پا می‌شود؛ این کار جهت مشاهده مسیر حرکت کشکک زانو روی شیار، و بررسی امکان اصلاح راستای کشکک و حتی تثبیت آن انجام می‌شود.
از آنجا که همیشه دررفتگی کشکک زانو با سایر عارضه‌ها یا آسیب‌های زانو مرتبط است، اغلب پزشک توصیه می‌کند که عکس رادیولوژی، ام‌آر‌آی و سیتی‌اسکن گرفته شود، تا علاوه بر کمک به تشخیص دقیقتر دررفتگی کشکک زانو، از عدم وجود هرگونه عوارض دیگری اطمینان حاصل شود.

راه ها و روش های درمان


چنانچه کاسه زانو کاملاً از داخل شیار خارج شده باشد، بازگرداندن آن به جای اصلی، ریداکشن یا جاانداختن، نخستین اقدام خواهد بود؛ البته گاهی اوقات استخوان خود به خود جا می‌افتد، در غیر این صورت پزشک کاسه زانو را با اعمال نیروی ملایم جا می‌اندازد.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی نقش مهمی را در تسریع فرایند التیام پس از دررفتگی کشکک زانو، کاهش احتمال دررفتگی مجدد، درمان درد جلو زانو و تضمین کسب نتیجه بهینه ایفاء می‌کند. درمان نیمه دررفتگی کشکک زانو و دررفتگی آن را به کمک فیزیوتراپی، می‌توان پس از ارزیابی اولیه آغاز کرد. مدالیته‌های کنترل درد و ورم، روش‌های بهبود عملکرد و کاهش انقباض عضله‌های اطراف کشکک و آموزش نحوه صحیح گام برداشتن از شیوه‌های درمانی متداول فیزیوتراپی به شمار می‌رود. برنامه درمانی فیزیوتراپی موارد زیر را دربرمی‌گیرد:

 ماساژ بافت نرم

برق درمانی

چسب زدن کشکک یا استفاده از زانوبندهای مخصوص جهت اصلاح موقعیت کشکک زانو

 سوزن زدن خشک

 درمان با یخ یا گرما

 تمرین‌های پیشرونده جهت بهبود انعطاف پذیری، تعادل و قدرت (به ویژه در مورد عضله پهن مایل داخلی)

توصیه‌هایی در ارتباط با تعدیل و تغییر شیوه انجام فعالیت

 اصلاح زیست ـ مکانیکی

 بهره‌گیری از اولتراسوند به منظور ارزیابی و بازآموزی عضله پهن مایل داخلی

 ازسرگیری مجدد برنامه فعالیت‌های پیشین

ورزش و حرکات اصلاحی

کشش عضله همسترینگ در حالت ایستاده

پاشنه پای سمت آسیب دیده را روی چهارپایه‌ای به بلندی ۱۵ اینچ بگذارید. پا را صاف نگه دارید. رو به جلو متمایل شوید، بدن را از مفصل‌های ران تا جایی خم کنید که کشش ملایمی را در پشت ران احساس کنید. مراقب باشید هنگام انجام این حرکت شانه‌ها را نچرخانید یا کمر را خم نکنید، چون در غیر این صورت کمر در عوض پا تحت کشش قرار خواهد گرفت. این کشش را ۱۵ تا ۳۰ ثانیه حفظ کنید. حرکت را ۳ بار تکرار کنید.

حرکت‌های عضله چهارسر

روی کف زمین بنشینید، پای آسیب دیده را دراز کنید و پای سالم را خم کنید. پشت زانوی پای آسیب دیده را با منقبض کردن عضله‌های بالای ران به زمین فشار دهید. ۱۰ ثانیه در این حالت بمانید. سپس عضله را شل کنید و استراحت کنید. این حرکت را در ۲ نوبت ۱۵ مرتبه‌ای انجام دهید.

بالا بردن پا در حالت صاف

به پشت دراز بکشید و پاها را دراز کنید. زانوی سالم را خم کنید و کف پا را صاف روی زمین قرار دهید. عضله ران سمت آسیب دیده را منقبض کنید و پا را حدود ۸ اینچ از زمین بالا ببرید. پا را صاف نگه دارید و عضله ران را منقبض کنید. پا را به آهستگی پایین بیاورید. این حرکت را در ۲ نوبت ۱۵ مرتبه‌ای تکرار کنید.

بالا بردن پا در حالت خوابیده به پهلو

روی پهلوی سمت سالم دراز بکشید. عضله‌های جلوی ران پای دردناک را منقبض کنید و آن را تا فاصله ۸ تا ۱۰ اینچی (۲۰ تا ۲۵ سانتی متری) پای سالم بالا ببرید. پا را صاف نگه دارید و به آهستگی پایین بیاورید. این حرکت را در ۲ نوبت ۱۵ مرتبه‌ای تکرار کنید.

کشش مفصل ران در حالت دمر

روی شکم دراز بکشید و پاها را دراز کنید.  بازوها را خم کنید و زیر سر قرار دهید. ناف را به داخل به سمت ستون فقرات بکشید و عضله‌های شکم را منقبض کنید. عضله‌های ران و باسن پای دردناک را منقبض کنید و پا را حدود ۸ اینچ بالا ببرید. پا را صاف نگه دارید. ۵ ثانیه در این حالت بمانید. سپس پا را پایین بیاورید و استراحت کنید. این حرکت را در ۲ نوبت ۱۵ مرتبه‌ای تکرار کنید.

استپ آپ

بایستید و پای سمت آسیب دیده را روی تکیه‌گاهی به بلندی ۳ تا ۵ اینچ (۸ تا ۱۳ سانتی متر)، مانند کنده چوبی یا پله‌ای کوچک، قرار دهید. کف پای دیگر را صاف روی زمین بگذارید. وزن بدن را روی پای قرار گرفته روی بلندی بیاندازید. پای آسیب دیده را همزمان با بلند کردن پای دیگر صاف کنید. سپس با خم کردن پای آسیب دیده و به آهستگی پایین آوردن پای سالم به حالت اولیه بازگردید. این حرکت را در ۲ نوبت ۱۵ مرتبه‌ای تکرار کنید.