اولتراسوند تراپی زانو:تشخیص و درمان درد و مشکلات زانو

اولتراسوند چیست؟


امواج اولتراسوند توسط اثر پیزوالکتریک ناشی از ارتعاشات کریستال‌های قرار داده‌شده در سر دستگاه ایجاد می‌شوند. امواج التراسوند از پوست عبور کرده و باعث لرزش بافت‌های نرم می‌شوند. این ارتعاشات می‌تواند باعث گرم شدن عمقی بافت‌ها شود، هرچند بیمار این گرما را حس نخواهد کرد. در شرایطی که حرارت دیدن یک عضو برای بیمار مناسب نمی‌باشد – مثل آسیب‌های تازه که دچار التهاب حاد شده‌اند – امواج اولتراسوند می‌توانند به‌صورت متناوب بر بافت دلخواه اثر بگذارند. رایج‌ترین شرایطی که در آن‌ها از درمان اولتراسوند استفاده می‌شود، صدمات بافت‌های نرم بدن می‌باشد، مانند التهاب تاندون‌ها (تاندونیت)، تورم غیر حاد مفاصل و اسپاسم یا گرفتگی عضلات. اولتراسوند درمانی در درمان اغلب آسیب‌های وارده به عضلات و رباط‌ها می‌تواند مؤثر باشد.

همچنین می‌توان از امواج اولتراسوند بهره گرفت تا داروهای خاصی را به بافت‌های عمیق بدن انتقال داد. در این روش داروها را به بافت‌های زیرپوست انتقال می‌دهند. این روش برای بیمارانی که نمی‌خواهند تزریق انجام بدهند، یا منعی برای تزریق دارند، بسیار مناسب است. از طریق این روش، انرژی مافوق صوت، دارو را از طریق پوست به بخش‌های عمقی زیرپوست می‌رساند. داروهای کورتونی که برای کاهش التهاب استفاده می‌شوند، می‌توانند از این طریق به بافت‌های عمیق زیرپوست انتقال یابند.

انواع اولتراسوند درمانی


دو نوع اصلی اولتراسوند تراپی وجود دارد: حرارتی و مکانیکی.

در هر دو مورد، امواج صوتی تولیدشده از طریق سر مبدل دستگاه (که کمی شبیه یک میکروفون است) در بافت‌های نرم نفوذ می‌کنند. تفاوت بین این دو روش ، نرخ نفوذ امواج صوتی در بافت‌ها می‌باشد.

  • اولتراسوند حرارتی در اولتراسوند حرارتی انتقال متناوب امواج صوتی بیشتر است. امواج صوتی باعث ارتعاشات میکروسکوپی در مولکول‌های بافت‌های عمیق می‌شوند، این امر باعث افزایش حرارت و جنب‌وجوش مولکول‌ها می‌شود. در اثر گرم شدن بافت، فرایندهای ترمیمی تحریک‌شده و سوخت و ساز در سطح سلول‌ها افزایش می‌یابد.
  • اولتراسوند مکانیکی در اولتراسوند مکانیکی امواج صوتی به‌صورت پالس‌هایی از انرژی، جهت نفوذ در بافت‌ها به منطقه هدف ارسال می‌شوند. درعین‌حالی که این روش باعث گرم شدن جزئی بافت می‌شود، حباب‌های میکروسکوپی ایجادشده درون بافت‌ها دچار انقباض و انبساط‌های پی‌درپی می‌شوند. این کار باعث می‌شود التهاب و تورم بافت کاهش یافته و درنتیجه درد فروکش کند.

نوع اولتراسوند درمانی که پزشک برای شما استفاده می‌کند، بستگی به شرایط و بیماری شما دارد. اگر شما به سندرم درد میوفاسیال، تنش‌های عضلانی یا رگ به رگ شدن عضلات، دچار شده باشید که بهبود پیدا نمی‌کنند، به‌احتمال‌زیاد پزشک از اولتراسوند حرارتی استفاده خواهد کرد. اگر درد شما در اثر جراحت‌های بافتی یا تورم ایجادشده باشد، ازجمله بیماری سندرم تونل مچ دست، ممکن است از اولتراسوند مکانیکی بهره بیشتری ببرید. اولتراسوند برای درمان بیماری پارکینسون نیز مفید است. همچنین آسیب‌دیدگی‌های زانو شایع‌ترین انواع آسیب‌دیدگی و جراحات هستند به خصوص در هنگام انجام فعالیت‌های ورزشی. این آسیب‌دیدگی‌ها اگر تحت درمان قرار نگیرند ممکن است برای مدت‌های طولانی در بدن باقی بمانند. مفصل زانو بزرگ‌ترین مفصلی است که در بدن وجود دارد و شامل تعداد زیادی رباط، عضله و تاندون است.اولتراسوند زانو با استفاده از امواج صوتی که گرما را به زانو منتقل می‌کنند و فرکانسی بین 0.8 تا 3 مگاهرتز دارند، برای درمان زانودردهای حاد و مزمن به کار برده می‌شود.

موارد کاربرد اولتراسوند تراپی


میزان شدت و فرکانس در اولتراسوند تراپی متغیر بوده و به موردی که تحت درمان قرار گرفته بستگی دارد اما اساساً یکی از بخش‌های برنامه فیزیوتراپی به خصوص در موارد زیر است:

  • انقباض و گرفتگی عضلات، تاندون و فاشیا؛ که به طور غیرعادی کوتاه شده و خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده‌اند مانند فاسیت پلانتر
  • درد مزمن پایین کمر؛ کاربرد اولتراسوند در درمان درد پایین کمر زمانی که دلیل فیزیکی مشخصی برای آن وجود نداشته باشد.
  • درد دنبالچه، که دردی است که در قسمت دنبالچه ایجاد شده و منشأ آن نامشخص است.
  • آسیب‌دیدگی‌های ورزشی و گرفتگی، رگ به رگ شدن و اسپاسم عضلات
  • بیماری‌های التهابی مفاصل، تاندون‌ها و استخوان مانند استئوآرتریت، روماتیسم مفصلی، التهاب تاندون و بورسیت؛ زیرا جریان خون و تولید کلاژن (پروتئین اصلی در بافت نرم) را افزایش می‌دهد.
  • افزایش تولید کلاژن در بافت فیبروزی شکل گرفته در اسکارها و بافت‌هایی که از قبل آسیب دیده‌اند.

اولتراسوند چه تاثیراتی دارد


اولتراسوند ارتوپدیک دو نوع تأثیر اصلی دارد: تأثیرات غیرحرارتی و تأثیرات حرارتی

  • اثرات غیرحرارتی باعث تغییرات شیمیایی در سلول‌ها شده و نرخ ترمیم بافت‌ها پس از جراحت را افزایش می‌دهد. این اثرات ترکیبی به دلیل آن چیزی که به آن جریان صوتی یا کاویتاسیون گفته می‌شود به وجود می‌آیند. جریان صوتی؛ گردش مقدار کمی از مایعات اطراف ساختار ارتعاشی است که باعث افزایش نرخ نفوذ و نفوذپذیری غشای سلولی از سلول‌های ارتعاشی می‌شود. در نتیجه سلول "برانگیخته " شده و فعالیت کل سلول افزایش می‌یابد. این افزایش فعالیت سلولی باعث افزایش تأثیر درمان می‌شود. کاویتاسیون شکل‌گیری و رشد حباب‌های گاز با تجمع گاز محلول در ناحیه تحت درمان بوده و باعث افزایش تأثیر جریان صوتی می‌شود.
  • اثرات حرارتی باعث افزایش حرارت بافت و کشیده شدن آن شده، درد را کاهش می‌دهد و جریان خون را در آن ناحیه افزایش می‌دهد. این اثرات می‌توانند با تغییر در پارامترهایی مانند شدت، فرکانس و نوع موج در دستگاه اولتراسوند متفاوت باشند که به توانایی دستگاه اولتراسوند برای گرم کردن بافت‌ها و ایجاد اثر شفابخشی ارتوپدیکی گرما بستگی دارد.

مزایای انجام اولتراسوند تراپی


اولتراسوند تراپی مزایای فراوانی دارد. برخی از این محاسن عبارتند از:

  • تحریک فرایند بهبودی
  • افزایش گردش جریان خون
  • کاهش التهاب و تورم
  • افزایش گردش خون و متابولیسم در سلول‌های آسیب دیده
  • کمک به از بین بردن بافت‌های فاسد
  • کاهش تحریک‌پذیری ریشه عصب‌ها و کاهش اسپاسم عضلانی

 

آسیب شناسی


  • از اولتراسوند می‌توان برای تشخیص تعدادی از بیماری‌ها و ناهنجاري‌هاي ساختاري زانو استفاده کرد که مهم‌ترين آنها عبارتند از:

در حفره پشتی زانو

  • در حالی که بیمار به روی شکم بر روی تخت خوابیده است، زانو را کمی خم کنید و یک بالش کوچک برای ساپورت زیر قوزک پا بگذارید. حفره پشت زانو را به طور کامل بررسی کنید و وضعیت آناتومیکی اجزای مختلف آن شامل سرخرگ و سیاهرگ پوپلیتئال (از نظر باز بودن رگ، آنوریسم یا رگ‌برآمدگی، تورومبوز و غیره)، مفصل خلفی زانو، حفره پوپلیتئال میانی [بورس واقع در بین تاندون نیمه‌غشایی (سمی‌ممبرانو) و عضله گاستروکنمییوس (پشت ساق پا)]، کیست بیکر و غیره را به دقت ارزیابی نمایید. سعی کنید که بر اساس آناتومی زانوی سالم، هر گونه آسیب‌دیدگی احتمالی در این اجزاء را مشخص کنید.

در جلوی زانو

  • بیمار به پشت بر روی تخت می‌خوابد و زانو را با زاویه حدود 20 تا 30 درجه خم می‌کند. همچنین بیمار می‌تواند روی لب تخت بنشیند و پای خود را روی زانوی شخصی که سونوگرافی انجام می‌دهد، بگذارد. وضعیت آناتومی طبیعی قسمت جلوی زانو شامل: تاندون چهارسر (از نظر پارگی، کشیدگی و التهاب)، بورس بالای کشککی (از نظر التهاب ساده یا شدید، سفتی و التهاب غشای سینوویال، وجود جسم آزاد یا لوز بادی)، استخوان کشکک (از نظر تغییر حجم مثلاً فرسایش و ساییدگی، دو نیم شدن، شکستگی)، تاندون کشکک (از نظر پارگی، التهاب، آنتزوپاتی یا نقص در محل اتصال تاندون به استخوان)، بورس زیر کشککی (از نظر التهاب، پارگی، تغییر میزان چربی‌ها)، بورس‌های زیرین – میانی و پِس آنسرین (غازی) را به طور کامل بررسی کنید.

در ناحیه جانبی و میانی زانو

  • این قسمت‌ها را نیز می‌توانید همانند قسمت‌های بالا اسکن کنید. در این مرحله می‌توانید لیگامنت‌های میانی و جانبی و حاشیه‌های غضروف مینیسک را بررسی کنید. همچنین خطوط مفصلی (پارگی یا ضخیم شدن لیگامنت‌ها، کیست و بیرون‌زدگی روی مینیسک، آب آوردن زانو، تغییر در حجم استخوان‌ها) را می‌توانید به دقت تشخیص بدهید.